بخش خبرخوان؛ سلامت نیوز
به گزارش سلامت نیوز به نقل از medcitynews، آمازون دستیار سلامت مبتنی بر هوش مصنوعی خود را برای همه کاربران اپلیکیشن و وبسایتش گسترش داده است. مایکروسافت «Copilot Health» را معرفی کرده؛ سیستمی که سوابق پزشکی، دادههای پوشیدنیها و تاریخچه سلامت فرد را در یک رابط هوش مصنوعی ترکیب میکند.
شرکتهایی مثل Anthropic و OpenAI هم مدلهای مخصوص سلامت را برای مصرفکنندگان عرضه کردهاند. پیام این غولهای فناوری روشن است: هوش مصنوعی قرار است «در ورودی» جدید خدمات درمانی باشد.
اما پرسش مهم اینجاست:چه کسانی پشت این در میمانند؟
میلیونها نفر با مانعی تازه روبهرو هستند
طبق آمار مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)، بیش از ۷۰ میلیون بزرگسال آمریکایی با نوعی معلولیت زندگی میکنند؛ یعنی نزدیک به ۲۹ درصد جمعیت بزرگسال. برای بسیاری از این افراد، فناوریهایی که بهعنوان «دروازه جدید سلامت» معرفی میشوند، عملاً قابل استفاده نیستند.
مثلاً:
- فرد نابینایی که با صفحهخوان میخواهد وقت پزشک بگیرد اما دکمهها برچسب مناسب ندارند
- یا بیماری با محدودیت حرکتی که نمیتواند از چتباتی استفاده کند که از ورودی صفحهکلید پشتیبانی نمیکند
اینها فقط مشکلات فنی کوچک نیستند؛ بلکه میتوانند دسترسی به درمان را غیرممکن کنند.
هوش مصنوعی ممکن است شکاف جدیدی ایجاد کند
سالهاست که نظام سلامت تلاش میکند دسترسی بیماران را بهتر کند:
- ویزیت آنلاین
- پورتال بیماران
- فرمهای دیجیتال
اما همین دیجیتالی شدن، برای برخی بیماران به مانعی تازه تبدیل شده است.
اکنون با ورود هوش مصنوعی، موضوع جدیتر شده؛ چون این ابزارها دیگر قابلیت جانبی نیستند، بلکه به نقطه اصلی تماس بیماران با خدمات سلامت تبدیل میشوند. مایکروسافت میگوید محصولاتش روزانه به بیش از ۵۰ میلیون سؤال پزشکی پاسخ میدهند. آمازون نیز کاربران را مستقیماً از طریق دستیار هوشمندش وارد مسیرهای درمانی میکند.
اگر این ابزارها برای فناوریهای کمکی مثل صفحهخوانها، فرمان صوتی و کلیدهای کنترلی ویژه معلولان بهینه نشده باشند، نتیجه فقط «دردسر» نیست؛ بلکه نوع تازهای از نابرابری درمانی شکل میگیرد.
مشکل از دشمنی نیست؛ از نادیده گرفتن است
مسئله این نیست که شرکتها عمداً افراد دارای معلولیت را کنار گذاشتهاند. مشکل اصلی این است که «دسترسپذیری» از همان ابتدا جزو اولویت طراحی نبوده است.
در بسیاری از سامانههای سلامت هنوز مشکلات سادهای دیده میشود:
- فرمهای بدون برچسب مناسب
- کنتراست ضعیف رنگها
- نبود توضیح متنی برای تصاویر
- ناسازگاری با ابزارهای کمکی
و این یعنی میلیونها نفر عملاً پشت یک دیوار دیجیتال قرار میگیرند.
پژوهشها چه میگویند؟
مطالعهای در سال ۲۰۲۵ هشدار داده بیشتر ابزارهای سلامت مبتنی بر AI بدون مشارکت واقعی افراد دارای معلولیت طراحی شدهاند.
نتیجه چه میشود؟
- خدمات ضعیفتر
- تشخیصهای نادرست
- یا حتی حذف کامل برخی کاربران از سیستم
در حالی که هوش مصنوعی میتواند برعکس عمل کند و موانع را کاهش دهد:
- اطلاعات سلامت را قابل فهمتر کند
- ارتباط با پزشک را سادهتر کند
- و دسترسی به خدمات را شخصیسازی کند
اما فقط زمانی که دسترسپذیری از روز اول بخشی از طراحی باشد، نه ویژگیای که بعداً اضافه شود.
قانونگذاران وارد میدان شدهاند
وزارت بهداشت آمریکا قوانین جدیدی تصویب کرده که مراکز درمانی دریافتکننده بودجه فدرال را موظف میکند خدمات دیجیتال خود را تا سال ۲۰۲۶ با استانداردهای دسترسپذیری هماهنگ کنند.
این قوانین شامل موارد زیر می شود:
- وبسایتها
- اپلیکیشنها
- پورتال بیماران
- و کیوسکهای دیجیتال
اما مشکل اینجاست که این مقررات برای وبسایتهای سنتی نوشته شدهاند، نه برای نسل جدید چتباتها و رابطهای هوش مصنوعی که بهسرعت در حال جایگزین شدن با مسیرهای سنتی درمان هستند.
چه باید تغییر کند؟
کارشناسان میگویند راهحل پیچیده نیست، بلکه نیازمند تغییر اولویتهاست.
شرکتهای فناوری و مراکز درمانی باید:
- دسترسپذیری را همسطح امنیت و حریم خصوصی در نظر بگیرند
- ابزارهای AI را از ابتدا با فناوریهای کمکی آزمایش کنند
- و شفاف بگویند محصولاتشان برای کاربران دارای معلولیت چقدر قابل استفاده است
هوش مصنوعی میتواند دسترسی به خدمات سلامت را سریعتر، شخصیتر و آسانتر کند؛ اما اگر برای همه طراحی نشود، همان فناوریای که قرار است موانع را از بین ببرد، خود به مانعی تازه تبدیل خواهد شد.
